معرفی کتاب ناسخ التواریخ حضرت سجاد علیه السلام
فهرست
معرفی نویسنده
عباس‌قلی خان سپهر فرزند محمدتقی لسان‌الملک سپهر است. طبق نقل کتاب فنخا، ج۳۵، ص۹۱۹ تاریخ تولد او ۱۲۶۸ و وفاتش ۱۳۴۲ قمری است. پدر ایشان از نویسندگان معروف در زمان قاجار بوده (برای مطالعۀ بیشتر در مورد پدر ایشان در ویکی‌نور کلیک کنید)، اما در مورد خود مصنف کتاب متأسفانه فرصت تحقیق نشد، اما طبق آنچه در مقدمۀ همین کتاب گفته «نایب اول وزارت جلیلۀ امور خارجۀ دولت عَلِیّۀ ایران» در زمان قاجار بوده.
طبق نقل الذریعه (نشر دارالاضواء)، ج۲۱، ص۵۲، شماره۳۹۱۶ در ربع دوم کتاب مشکاة الادب ناصری در مورد خودش توضیح داده و مؤلفاتش را بیان کرده است.
در کتاب فنخا، ج۳۵، ص۹۱۹ تعداد ۲۶ کتاب برای مؤلف ذکر و نسخ خطی آن را معرفی کرده است.
معرفی کتاب
به دستور ناصرالدین‌شاه، عباس‌قلی کتاب وفیات الاعیان ابن خلکان را به فارسی ترجمه و شرح مفصل داده و به «مشکاة الادب ناصری» نام‌گذاری کرده است. در کتاب وفیات الاعیان بخشی در مورد امام سجاد علیه‌السلام است، وقتی عباس‌قلی ترجمه و توضیح این بخش را تمام می‌کند، قصد می‌کند که به‌صورت کامل‌تر در مورد امام سجاد علیه‌السلام بنویسند که کتاب مفصلی می‌شود (الذریعة ج۲۱ ص۵۲).
بخش امام سجاد علیه‌السلام کتاب «مشکاة الادب ناصری» توسط نشر اسلامیه در ۸ جلد به اسم «ناسخ‌التواریخ یا مشکوة الأدب ناصری: حضرت سجاد علیه‌السلام» چاپ شده است (برای مطالعه در نورلایب کلیک کنید). البته در این ۸ جلد تاریخ خلفای هم‌عصر امام سجاد علیه‌السلام هم بحث شده و همۀ کتاب مستقیماً مرتبط با خود امام سجاد علیه‌السلام نیست.
اما در مورد این کتابی که الان در حال معرفی آن هستیم، مؤلّف در مقدمه می‌گوید که چون در هنگام نوشتن کتاب «مشکاة الادب ناصری» بعضی از کتب در دسترس نبود و همۀ مطالب را در مورد امام سجاد علیه‌السلام ننوشته، در کتاب جدیدی این مطالب تازه و مباحث بخش امام سجاد علیه‌السلام کتابِ «مشکاة الادب ناصری» را گردآوری کرده، و به همین دلیل اگر در این کتاب با کتاب «مشکاة الادب ناصری» اختلاف دیده می‌شود، مشوش نشوید.
فرصت مقایسۀ دو «کتاب مشکاة الادب ناصری» و «ناسخ‌التواریخ حضرت سجاد علیه‌السلام» نبود، اما ظاهراً در کتاب ناسخ‌التواریخ تمام مطالبی که مستقیماً در مورد امام سجاد علیه‌السلام در کتاب مشکاة الادب ناصری بوده، به همراه مطالب جدید جمع‌آوری شده، و آنچه مربوط به خلفای هم‌عصر ایشان بوده، حذف شده است.
اکثر مطالب کتاب ناسخ‌التواریخ در مورد اصل زندگانی، احادیث، اخلاق و… امام سجاد علیه‌السلام و بخشی از آن مصائب و مصیبت است.
یکی از انتقادات عمده به نویسندۀ این کتاب و پدرش، استفاده از مطالب ضعیف و کذب است، اما با دلایلی مشخص می‌شود که شیوۀ مصنّف این نبوده که همۀ مطالب را نقل کند، بلکه بعضی مواقع به کذب و صحیح نبودن بعضی مطالب اشاره می‌کند و این نشان می‌دهد که مطالب این کتاب حداقل از نظر خود نویسنده درست بوده یا دلیلی بر تکذیبش وجود نداشته است. چند نمونه:
- ص۴۶۸ حدیثی را بعید می‌شمارد.
- ص۴۷۰ حضور مروان در دمشق را اشتباه بیان می‌کند.
- ص۴۷۷ بعد از نقل شعری در جریان ورود اسرا به شام می‌گوید که این شاعر در سال ۱۶۱ متولد شده و امکان نداشته در زمان واقعۀ کربلا بوده باشد، پس شعر یا داستان اشتباه است.
- ص۵۱۰ ورود کاروان در اولین اربعین را بعید می‌شمارد.
چاپ کتاب
کتاب «ناسخ‌التواریخ حضرت سجاد علیه‌السلام» توسط «سازمان تبلیغات اسلامی – شرکت چاپ و نشر بین‌الملل» به تصحیح غلام‌حسین انصاری چاپ شده است. تا جایی که ما اطلاع داریم، چاپ دیگری از این کتاب وجود ندارد.
چند نکتۀ مثبت این چاپ:
- اشعار یا جملات عربی که مؤلّف ترجمه نکرده، مصحّح ترجمه‌ای روان و مانند قلم مؤلّف انجام داده، به‌گونه‌ای که تفاوت قلم دو نفر حس نمی‌شود.
- همۀ آیات، احادیث و… را اعراب‌گذاری کرده.
- بسیاری از واژگان غریب را در پاورقی ترجمه کرده.
- ظاهر آراسته و خوب کتاب.
چند عیب این چاپ:
- همان‌طور که در ابتدا بیان شد، این کتاب نوشتۀ عباس‌قلی خان، پسر محمدتقی بن محمدعلی است، و نویسنده هم در مقدمۀ کتاب به همین مطلب اشاره کرده، اما تعجب این است که در شناسنامۀ کتاب نام نویسنده را محمدتقی بن محمدعلی ذکر کردند که ممکن است کسی گمان نمایند این کتاب نوشتۀ اوست، درحالی‌که نوشتۀ پسرش است.
- متأسفانه مصحّح در مقدمه هیچ اشاره‌ای نکرده که کار تصحیح این کتاب را از کدام نسخه انجام داده و فقط در مقدمه بیان داشته که این کتاب بارها چاپ شده است، اما تا جایی که ما اطلاع داریم، این کتاب تا الان چاپ نشده و فقط کتاب «مشکاة الادب» چاپ شده است. البته در فنخا، ج۳۲، ص۷۲۲، شماره۳ یک نسخۀ خطی ناسخ‌التواریخ بخش امام سجاد علیه‌السلام برای عباس‌قلی و به خط او ذکر می‌کند، اما فرصت بررسی وجود نداشت.
- مصحّح در پاورقی منبع احادیث را ننوشته است؛ یعنی خود مؤلّف ذکر می‌کند که از چه کتابی گرفته، ولی مصحّح در پاورقی، صفحه و جلد آن کتاب را نمی‌نویسد و هیچ‌گونه منبع‌یابی هم در کتاب صورت نگرفته است.
- کتاب بعد از صفحه‌آرایی بازبینی نشده و تساهلی در چاپ صورت گرفته است؛ زیرا در پاورقی شماره۱، ص۳۷۷ و شماره۳، ص۳۹۱ علامت «…» گذاشته تا بعد از صفحه‌آرایی به صفحۀ مدنظر ارجاع بدهد، ولی چنین اتفاقی روی نداده است.
توضیحات
برای دیدن کتاب در نورلایب کلیک کنید.
برای دانلود فهرست مطالب، مقدمۀ مصحّح، مقدمۀ نویسنده، و چند صفحه از کتاب به کانال‌های فضای مجازی ما رجوع کنید و درصورتی‌که در آنجا پیدا نکردید، به ادمین پیام دهید.
مطالب منتخب کتاب را با کلیک اینجا پیدا کنید ان‌شاءالله.
نظرات