متن کتاب

عَنِ اَلْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ‌ قَالَ: سَمِعْتُ اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌ يَقُولُ‌: لَمَّا أَمَرَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌ أَنْ يَذْبَحَ مَكَانَ اِبْنِهِ إِسْمَاعِيلَ‌ اَلْكَبْشَ اَلَّذِي أَنْزَلَهُ عَلَيْهِ، تَمَنَّى إِبْرَاهِيمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌ أَنْ يَكُونَ قَدْ ذَبَحَ اِبْنَهُ إِسْمَاعِيلَ‌ بِيَدِهِ وَ أَنَّهُ لَمْ يُؤْمَرْ بِذَبْحِ اَلْكَبْشِ مَكَانَهُ لِيَرْجِعَ إِلَى قَلْبِهِ مَا يَرْجِعُ‌ إِلَى قَلْبِ اَلْوَالِدِ اَلَّذِي يَذْبَحُ أَعَزَّ وُلْدِهِ عَلَيْهِ بِيَدِهِ، فَيَسْتَحِقَّ بِذَلِكَ أَرْفَعَ دَرَجَاتِ أَهْلِ اَلثَّوَابِ عَلَى اَلْمَصَائِبِ.

فَأَوْحَى اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِ: «يَا إِبْرَاهِيمُ‌، مَنْ أَحَبُّ خَلْقِي إِلَيْكَ»؟ فَقَالَ: «يَا رَبِّ، مَا خَلَقْتَ خَلْقاً هُوَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ حَبِيبِكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ». فَأَوْحَى اَللَّهُ تَعَالَى إِلَيْهِ: «أَ فَهُوَ أَحَبُّ إِلَيْكَ أَمْ نَفْسُكَ»؟ قَالَ: «بَلْ هُوَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ نَفْسِي». قَالَ: «فَوُلْدُهُ أَحَبُّ إِلَيْكَ أَمْ وُلْدُكَ»؟ قَالَ: «بَلْ وُلْدُهُ». قَالَ: «فَذَبْحُ وُلْدِهِ ظُلْماً عَلَى أَيْدِي أَعْدَائِهِ أَوْجَعُ لِقَلْبِكَ أَوْ ذَبْحُ وُلْدِكَ بِيَدِكَ فِي طَاعَتِي»؟ قَالَ: «يَا رَبِّ، بَلْ ذَبْحُ وُلْدِهِ ظُلْماً عَلَى أَيْدِي أَعْدَائِهِ أَوْجَعُ لِقَلْبِي». قَالَ: «يَا إِبْرَاهِيمُ‌، فَإِنَّ طَائِفَةً تَزْعُمُ أَنَّهَا مِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ سَتَقْتُلُ اَلْحُسَيْنَ‌ اِبْنَهُ مِنْ بَعْدِهِ ظُلْماً وَ عُدْوَاناً كَمَا يُذْبَحُ اَلْكَبْشُ وَ يَسْتَوْجِبُونَ بِذَلِكَ سَخَطِي».

فَجَزِعَ إِبْرَاهِيمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌ لِذَلِكَ وَ تَوَجَّعَ قَلْبُهُ وَ أَقْبَلَ يَبْكِي، فَأَوْحَى اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِ: «يَا إِبْرَاهِيمُ‌، قَدْ فَدَيْتُ جَزَعَكَ عَلَى اِبْنِكَ إِسْمَاعِيلَ‌ لَوْ ذَبَحْتَهُ بِيَدِكَ بِجَزَعِكَ عَلَى اَلْحُسَيْنِ‌ وَ قَتْلِهِ وَ أَوْجَبْتُ لَكَ أَرْفَعَ دَرَجَاتِ أَهْلِ اَلثَّوَابِ عَلَى اَلْمَصَائِبِ»، وَ ذَلِكَ قَوْلُ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ فَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ». [الصافات: ۱۰۷]

ترجمه

فضل بن شادان می‌گوید: از امام رضا علیه‌السلام شنیدم که می‌فرمود: وقتی خداوند عزّوجلّ به ابراهیم علیه‌السلام دستور داد که به‌جای اسماعیل، قوچی را که خداوند برایش فرستاده، سر ببُرد، ابراهیم آرزو کرد که کاش پسرش اسماعیل را با دست خود سر می‌برید و مأمور نشده بود که آن قوچ را به‌جای پسرش سر ببرد تا به دلش چیزی باز گردد که به دل پدری که عزیزترین فرزندش را با دست خود سر می‌برد، باز می‌گردد و با آن، استحقاق بالاترین درجۀ ثواب بر مصیبت را پیدا کند.

خداوند عزّوجلّ به او وحی کرد که: «ای ابراهیم، محبوب‌ترین بنده‌ام در نزد تو کیست»؟ گفت: «پروردگارم، نزد من آفریده‌ای محبوب‌تر از حبیبت محمّد صلی‌الله‌علیه‌وآله نیافریده‌ای». خداوند متعال به او وحی کرد: «آیا او نزد تو محبوب‌تر است، یا خودت»؟ گفت: «او نزد من از خودم محبوب‌تر است». فرمود: «فرزند او پیش تو محبوب‌تر است یا فرزند خودت»؟ گفت: «او». فرمود: «سر بریده‌شدن فرزند او از سرِ ستم به دست دشمنانش، برایت دردناک‌تر است یا سر بریده‌شدن فرزندت به دست خودت و در راه طاعت من»؟ گفت: «پروردگارا، سر بریده‌شدن فرزند او به دست دشمنانش برایم دردآورتر است». فرمود: «ای ابراهیم، گروهی که خود را امّت محمّد می‌پندارند، پسرش حسین را پس از او، از سرِ ستم و دشمنی می‌کشند، همان‌گونه که قوچ را سر می‌برند و با این، گرفتار خشم من می‌شوند».

ابراهیم علیه‌السلام، به‌خاطر آن، بی‌تابی کرد و قلبش به درد آمد و شروع به گریستن کرد. خداوند وحی فرستاد که: «ای ابراهیم، من بی‌تابی‌ات را بر پسرت اسماعیل – اگر او را با دست خود سر می‌بریدی -، با بی‌تابی‌ات بر حسین و کشته‌شدنش جایگزین کردم و بالاترین درجۀ دریافت‌کنندگان ثواب بر مصیبت‌ها را برای تو مقرّر نمودم». این، همان سخن خداوند عزوجل است: «و او (اسماعیل) را با قربانیِ بزرگی، باز رهانیدیم». [الصافات: ۱۰۷]

منبع

الخصال (نشر جامعه مدرسین)، ج۱، ص۵۸، باب الاثنین، ح۷۹؛ عیون اخبار الرضا علیه‌السلام (نشر جهان)، ج۱، ص۲۰۹، باب۱۷. در ترجمۀ حدیث از دانشنامه امام حسین علیه‌السلام آیت‌الله ری‌شهری استفاده شده است.