متن کتاب

عَبْدُ اَللَّهِ بْنُ اَلْفَضْلِ اَلْهَاشِمِيُّ‌ قَالَ‌: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ اَلصَّادِقِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌: «يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ‌ كَيْفَ صَارَ يَوْمُ عَاشُورَاءَ‌ يَوْمَ مُصِيبَةٍ وَ غَمٍّ وَ جَزَعٍ وَ بُكَاءٍ دُونَ اَلْيَوْمِ اَلَّذِي قُبِضَ فِيهِ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ وَ اَلْيَوْمِ اَلَّذِي مَاتَتْ فِيهِ فَاطِمَةُ عَلَيْهَا السَّلاَمُ‌ وَ اَلْيَوْمِ اَلَّذِي قُتِلَ فِيهِ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌ وَ اَلْيَوْمِ اَلَّذِي قُتِلَ فِيهِ اَلْحَسَنُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌ بِالسَّمِّ»؟

فَقَالَ: «إِنَّ يَوْمَ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌ أَعْظَمُ مُصِيبَةً مِنْ جَمِيعِ سَائِرِ اَلْأَيَّامِ وَ ذَلِكَ أَنَّ أَصْحَابَ اَلْكِسَاءِ‌ اَلَّذِي كَانُوا أَكْرَمَ اَلْخَلْقِ عَلَى اَللَّهِ تَعَالَى كَانُوا خَمْسَةً فَلَمَّا مَضَى عَنْهُمُ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ بَقِيَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ‌ وَ فَاطِمَةُ‌ وَ اَلْحَسَنُ‌ وَ اَلْحُسَيْنُ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ‌ فَكَانَ فِيهِمْ لِلنَّاسِ عَزَاءٌ وَ سَلْوَةٌ. فَلَمَّا مَضَتْ فَاطِمَةُ عَلَيْهَا السَّلاَمُ‌ كَانَ فِي أَمِيرِ اَلْمُؤْمِنِينَ‌ وَ اَلْحَسَنِ‌ وَ اَلْحُسَيْنِ‌ لِلنَّاسِ عَزَاءٌ وَ سَلْوَةٌ. فَلَمَّا مَضَى مِنْهُمْ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌ كَانَ لِلنَّاسِ فِي اَلْحَسَنِ‌ وَ اَلْحُسَيْنِ‌ عَزَاءٌ وَ سَلْوَةٌ. فَلَمَّا مَضَى اَلْحَسَنُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌ كَانَ لِلنَّاسِ فِي اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌ عَزَاءٌ وَ سَلْوَةٌ.

فَلَمَّا قُتِلَ اَلْحُسَيْنُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌ لَمْ يَكُنْ بَقِيَ مِنْ أَهْلِ اَلْكِسَاءِ‌ أَحَدٌ لِلنَّاسِ فِيهِ بَعْدَهُ عَزَاءٌ وَ سَلْوَةٌ فَكَانَ ذَهَابُهُ كَذَهَابِ جَمِيعِهِمْ كَمَا كَانَ بَقَاؤُهُ كَبَقَاءِ جَمِيعِهِمْ فَلِذَلِكَ صَارَ يَوْمُهُ أَعْظَمَ مُصِيبَةً».

قَالَ عَبْدُ اَللَّهِ بْنُ اَلْفَضْلِ اَلْهَاشِمِيُّ‌: فَقُلْتُ لَهُ: «يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ‌ فَلِمَ لَمْ يَكُنْ لِلنَّاسِ فِي عَلِيِّ بْنِ اَلْحُسَيْنِ‌ عَزَاءٌ وَ سَلْوَةٌ مِثْلَ مَا كَانَ لَهُمْ فِي آبَائِهِ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ‌»؟

فَقَالَ: «بَلَى إِنَّ عَلِيَّ بْنَ اَلْحُسَيْنِ‌ كَانَ سَيِّدَ اَلْعَابِدِينَ وَ إِمَاماً وَ حُجَّةً عَلَى اَلْخَلْقِ بَعْدَ آبَائِهِ‌ اَلْمَاضِينَ وَ لَكِنَّهُ لَمْ يَلْقَ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ وَ لَمْ يَسْمَعْ مِنْهُ وَ كَانَ عِلْمُهُ وِرَاثَةً عَنْ أَبِيهِ‌ عَنْ جَدِّهِ‌ عَنِ اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ وَ كَانَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ‌ وَ فَاطِمَةُ‌ وَ اَلْحَسَنُ‌ وَ اَلْحُسَيْنُ عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ‌ قَدْ شَاهَدَهُمُ اَلنَّاسُ مَعَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ فِي أَحْوَالٍ فِي آنٍ يَتَوَالَى فَكَانُوا مَتَى نَظَرُوا إِلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ تَذَكَّرُوا حَالَهُ مَعَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ وَ قَوْلَ رَسُولِ اَللَّهِ‌ لَهُ وَ فِيهِ فَلَمَّا مَضَوْا فَقَدَ اَلنَّاسُ مُشَاهَدَةَ اَلْأَكْرَمِينَ عَلَى اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَمْ يَكُنْ فِي أَحَدٍ مِنْهُمْ فَقْدُ جَمِيعِهِمْ إِلاَّ فِي فَقْدِ اَلْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌ لِأَنَّهُ مَضَى آخِرَهُمْ فَلِذَلِكَ صَارَ يَوْمُهُ أَعْظَمَ اَلْأَيَّامِ مُصِيبَةً». …

ترجمه

عبدالله بن فضل هاشمی روایت کرده که به امام صادق علیه‌السلام گفتم: «ای فرزند رسول خدا، چگونه است که روز عاشورا، روز مصیبت، اندوه، بی‌تابی و گریه شد، اما روزی که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله در آن قبض روح شدند و روزی که فاطمۀ زهرا علیهاالسلام در آن درگذشتند و روزی که امیرالمؤمنین امام علی علیه‌السلام در آن کشته شدند و روزی که امام حسن علیه‌السلام با زهر کشته شدند، این‌گونه نشد»؟

ایشان فرمودند: «همانا روز حسین علیه‌السلام از همۀ روزهای دیگر مصیبت‌بارتر است. این بدان سبب است که اصحاب کساء – که گرامی‌ترینِ آفریدگان نزد خدای تعالی بودند – پنج تن بودند. هنگامی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله از میان آنان رفتند، امیرالمؤمنین و فاطمۀ زهرا و حسن و حسین علیهم‌السلام باقی ماندند؛ پس در میان آنان برای مردم مایۀ تسلی و آرامش خاطر بود. هنگامی که فاطمۀ زهرا علیهاالسلام درگذشتند، در امیرالمؤمنین و حسن و حسین برای مردم مایۀ تسلی و آرامش خاطر بود. هنگامی که امیرالمؤمنین علیه‌السلام از میان آنان رفتند، برای مردم در حسن و حسین مایۀ تسلی و آرامش خاطر بود. هنگامی که حسن علیه‌السلام درگذشتند، برای مردم در حسین علیه‌السلام مایۀ تسلی و آرامش خاطر بود.

هنگامی که حسین علیه‌السلام کشته شد، دیگر از اهل کساء هیچ‌کس باقی نمانده بود که برای مردم پس از او مایۀ تسلی و آرامش خاطر باشد؛ ازاین‌رو، رفتن او مانند رفتن همۀ آنان بود، همان‌طور که ماندن او مانند ماندن همۀ آنان بود؛ به همین دلیل، روز او بزرگ‌ترین مصیبت گردید».

عبدالله بن فضل هاشمی گفت: به ایشان عرض کردم: «ای فرزند رسول خدا، پس چرا برای مردم در علی بن الحسین (امام سجاد) علیه‌السلام مایۀ تسلی و آرامش خاطری مانند آنچه برای آنان در پدرانشان علیهم‌السلام بود، وجود نداشت»؟

ایشان فرمودند: «آری، همانا علی بن الحسین علیه‌السلام سرور عبادت‌کنندگان، امام و حجت بر آفریدگان پس از پدران گذشته‌اش بود، ولی ایشان رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله را ندیده بود و از ایشان (سخنی) نشنیده بود و علم ایشان به‌صورت ارث از پدرشان، از جدشان، از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله بود؛ درحالی‌که مردم، امیرالمؤمنین، فاطمۀ زهرا، حسن و حسین علیهم‌السلام را همراه با رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله در حالات گوناگون و به‌صورت پی‌درپی مشاهده کرده بودند. هرگاه مردم به یکی از آنان می‌نگریستند، حالِ او را با رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله و سخن رسول خدا را به او و دربارۀ او به یاد می‌آوردند. هنگامی که آنان درگذشتند، مردم مشاهدۀ گرامی‌ترینِ آفریدگان نزد خدای عزوجل را از دست دادند و در ازدست‌رفتن هیچ‌یک از آنان، فقدان همۀ آنان نبود، جز در فقدان حسین علیه‌السلام؛ زیرا ایشان به‌عنوان آخرینِ آنان رفتند. ازاین‌رو، روز ایشان از نظر مصیبت، بزرگ‌ترینِ روزها شد». …

منبع

علل الشرائع (نشر کتابفروشی داوری)، ج۱، باب۱۶۲، ص۲۲۵، ح۱.