فهرست

• معرفی نویسنده
• معرفی کتاب
• چاپ‌سنگی و نسخه خطی
• توضیحات

معرفی نویسنده

محمدباقر قائنی مجتهد بیرجَندی (۱۲۷۶-۱۳۵۲ق)، معروف به محمدباقر آیتی و محدث بیرجندی، فقیه، رجالی و متکلم شیعه است. بیرجندی مدتی در زادگاهش به امامت جمعه و جماعت می‌پرداخت و منصب قضاوت را نیز بر عهده داشت. نزدیک به ۷۰ اثر به او نسبت داده‌اند که کبریت احمر از مشهورترین آن‌هاست. (برای مطالعۀ بیشتر به ویکی‌شیعه رجوع کنید)

معرفی کتاب

این کتاب به زبان عربی و در بیان اتفاقات هر روز در ماه‌های قمری است. مصنف، کتاب را این‌گونه معرفی می‌کند:

«… این مختصر، فهرستی است از آنچه از کتاب‌ها … [کلمه ناخوانا] و دفترهای فراوان دربارۀ رخدادهای روزها و سال، در ایام اوقات فراغتم گرد آورده‌ام. برگزیدن مطالب از میان آن کتاب‌ها را انجام دادم، تا اندکی از رنج درس‌های فقه و اصول بیاسایم؛ زیرا به فراوانی فواید و عظمت آثار و برکات آن‌ها آگاه بودم. خواستم این اثر، راهنمای اهل منبر و واعظان بزرگ باشد؛ زیرا اگر بر اساس آن پیش روند، احکام، آداب، داستان‌هایی که برای خردمندان مایۀ عبرت است، و اثبات عقاید حق و به‌دور از هرگونه باطل و سراب، بلکه با استدلالی روشن و قاطع، و نیز مصیبت‌هایی را که بر ائمۀ اطهار علیهم‌السلام وارد شده، و دیگر مطالبی ازاین‌دست را یکجا گرد آورده‌اند.

من غالباً منابع مطالب را ذکر کرده‌ام… و آنچه را که مأخذش را نیاورده‌ام نیز از کتاب‌های معتبر است و آن را بدون ذکر منبع نوشته‌ام یا به برخی کتاب‌ها اشاره کرده‌ام، زیرا در آغاز کار، هنگام نگارش سیاه‌نویس (پیش‌نویس)، به دلیلی که برایم پیش آمده بود بنایم بر عدم ذکر منابع بود. سپس یکی از دوستان مرا به ذکر منابع متذکر شد، اما هنگام انتقال به سفید (نسخۀ نهایی) در ذهنم نبود و فرصتی برای مراجعه نداشتم، پس این نکته را بدانند… و نام این کتاب را «فهرست الوقایع و المختصر النافع» نهادم».¹

آنچه معروف است و در ابتدای چاپ‌سنگی هم ذکر شده، نام کتاب «وقایع الشهور و الایام» است؛ اما همان‌طور که ذکر شد، مصنّف نام کتاب را «فهرست الوقایع و المختصر النافع» نام نهاده است.

در صفحۀ ۲۷۰ اسم کاتب «عبدالمجید سعادت‌یار خوانساری» ذکر شده است.

چاپ‌سنگی و نسخه خطی

تک‌نسخۀ کتاب در فنخا ج۳۴، ص۵۱۷ و نسخ خطی مؤلف در ج۳۵ ص۴۲۷ آمده.

چاپ‌سنگی آن به شمارۀ ۷۷۷۶۰۹ در کتابخانۀ ملی وجود دارد. در صفحۀ ابتدایی این چاپ تاریخ ماه رمضان ۱۳۵۲ قمری ذکر شده و در کنار اسم مصنف کلمۀ «دامت برکاته» و در صفحۀ ۲۷۰ «دام ظلّه العالی» را آورده و باتوجه‌به اینکه فوت مصنف در ۱۴ ذی‌الحجه سال ۱۳۵۲ قمری بوده، پس این کتاب در زمان حیات او و چند ماه قبل از فوتش چاپ شده است.

توضیحات

مطالب منتخب کتاب را با کلیک اینجا پیدا کنید ان‌شاءالله.

1. «… إنّ هذا المختصر فهرس ما جمعته من كتب … [کلمه ناخوانا] و دفاتر عديدة في وقايع الأيّام و السنة أوقات تنزّهي. و اقتطافي منها طلباً للراحة من كدّ دروس فقهية و أصولية لعلمي بكثرة فوائدها و عظمة عوائدها … فيكون دستوراً لأهل المنابر و الوعّاك الأكابر؛ فإنّهم إذا مشوا عليه فقد جمعوا بين الأحكام و الآداب و القصص التي فيها عبرة لأولي الألباب و إثبات العقايد الحقائق من غير سراب، بل بفصل الخطاب و الفجايع الواردة علی الأئمّة الأطياب – عليهم السلام من ربّ الأرباب – إلی غير ذلك ممّا كان من هذا الباب.
   و ذكرت مأخذها غالباً … و ما لم أذكر مأخذه أيضاً فهو من الكتب المعتبرة و إنّما كتبتُه بلا مدرك أو عبّرت ببعض الكتب لما كان بنائي في أوّل الأمر في السواد علی عدم ذكر المدارك لوجه سنح لي في ذلك، ثمّ ذاكرني بعض الأصحاب بذكرها و لم تكن ببالي عند النقل إلی البياض و لا فرصة المراجعة فليعلم ذلك … و سمّيته ب«فهرست الوقايع و المختصر النافع»». ↩︎