متن کتاب

عَنْ عَبْدِ اَلسَّلاَمِ بْنِ صَالِحٍ اَلْهَرَوِيِّ‌ قَالَ‌: دَخَلَ دِعْبِلُ بْنُ عَلِيٍّ اَلْخُزَاعِيُّ‌ رحمه الله عَلَى عَلِيِّ بْنِ مُوسَى اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ بِمَرْوَ فَقَالَ لَهُ: «يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ إِنِّي قَدْ قُلْتُ فِيكَ قَصِيدَةً وَ آلَيْتُ عَلَى نَفْسِي أَنْ لاَ أُنْشِدَهَا أَحَداً قَبْلَكَ». فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ: «هَاتِهَا». فَأَنْشَدَهُ:

«مَدَارِسُ آيَاتٍ خَلَتْ مِنْ تِلاَوَةٍ / وَ مَنْزِلُ وَحْيٍ مُقْفِرُ اَلْعَرَصَاتِ».

… فَلَمَّا اِنْتَهَى إِلَى قَوْلِهِ:

«وَ قَبْرٌ بِبَغْدَادَ لِنَفْسٍ زَكِيَّةٍ / تَضَمَّنَهَا اَلرَّحْمَنُ فِي اَلْغُرُفَاتِ»

قَالَ لَهُ اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ‌: «أَ فَلاَ أُلْحِقُ لَكَ بِهَذَا اَلْمَوْضِعِ بَيْتَيْنِ بِهِمَا تَمَامُ قَصِيدَتِكَ»؟ فَقَالَ: «بَلَى يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ».‌ فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ:

«وَ قَبْرٌ بِطُوسٍ‌ يَا لَهَا مِنْ مُصِيبَةٍ / تَوَقَّدُ فِي اَلْأَحْشَاءِ بِالْحُرُقَاتِ

إِلَى اَلْحَشْرِ حَتَّى يَبْعَثَ اَللَّهُ قَائِماً / يُفَرِّجُ عَنَّا اَلْهَمَّ وَ اَلْكُرُبَاتِ».

فَقَالَ دِعْبِلٌ:‌ «يَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ‌ هَذَا اَلْقَبْرُ اَلَّذِي بِطُوسَ‌ قَبْرُ مَنْ هُوَ»؟ فَقَالَ اَلرِّضَا عَلَيْهِ السَّلاَمُ: «قَبْرِي وَ لاَ تَنْقَضِي اَلْأَيَّامُ وَ اَللَّيَالِي حَتَّى تَصِيرَ طُوسُ‌ مُخْتَلَفَ شِيعَتِي وَ زُوَّارِي أَلاَ فَمَنْ زَارَنِي فِي غُرْبَتِي بِطُوسَ‌ كَانَ مَعِي فِي دَرَجَتِي يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ‌ مَغْفُوراً». …

ترجمه

از عبدالسلام بن صالح هروی روایت شده: دعبل بن علی خزاعی رحمه‌الله در مرو نزد علی بن موسی الرضا علیهماالسلام وارد شد و به آن حضرت عرض کرد: «ای فرزند رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله، من دربارۀ شما قصیده‌ای سروده‌ام و با خود عهد کرده‌ام که پیش از شما آن را برای هیچ‌کس نخوانم». حضرت فرمود: «آن را بخوان». پس دعبل قصیده‌اش را خواند:

 «محلّ دروس قرآنی از خواندن قرآن خالی شده / محلّ نزول وحی چون صحرایی بی‌آب‌وعلف شده».

… هنگامی که دعبل به این بیت رسید:

 «و قبری در بغداد برای نفسی پاک و زکیه / که خداوند رحمان او را در غرفه‌های بهشت جای داده است»

امام رضا علیه‌السلام به او فرمود: «آیا نمی‌خواهی در اینجا دو بیت به قصیده‌ات بیفزایم که با آن دو، قصیده‌ات کامل شود»؟ دعبل عرض کرد: «آری، ای فرزند رسول خدا». حضرت فرمود:

«و قبری در طوس؛ چه مصیبتی است / که در اعماق جان‌ودل آتش به پا می‌کند

تا روز حشر، آنگاه که خداوند قائم را برانگیزد / که اندوه و گرفتاری را از ما برطرف سازد».

دعبل عرض کرد: «ای فرزند رسول خدا، این قبری که در طوس است، قبر کیست»؟ امام رضا علیه‌السلام فرمود: «قبر من است. روزها و شب‌ها سپری نخواهد شد تا اینکه طوس محل رفت‌وآمد شیعیان و زائران من شود. آگاه باشید، هر کس مرا در غربتم در طوس زیارت کند، در روز قیامت در درجه و جایگاه من با من خواهد بود، درحالی‌که آمرزیده شده است». …

منبع

عیون اخبار الرضا علیه‌السلام (نشر جهان)، ج۲، ص۲۶۳، ح۳۴.