معرفی مقتل تذکار الحزین
فهرست مطالب
معرفی نویسنده
متأسفانه اطلاعات خاصی از مصنف کتاب پیدا نکردیم، به‌جز اینکه نام او «عیسی بن حسین علی آل کبة البغدادی» است و تا اواسط قرن سیزدهم قمری زنده بوده و کتب مختلفی را تألیف کرده است.
در کتاب فنخا، ج۳۵، ص۱۱۱ سه کتاب برای مؤلف ذکر کرده که به‌جز این کتاب تذکار الحزین، دو کتاب دیگر به اسم «دیوان ابن کبه» و «روضة المحبین فی احوال امیرالمؤمنین علیه‌السلام» هم معرفی شده است.
معرفی کتاب
نام کامل کتاب «تذکار الحزین لما اصیب به ابن طه الامین» و تاریخ تألیف: جمعه ۱۳ ربیع الثانی ۱۲۴۶ق است. کتاب مطلب اختصاصی نیاورده و منابع تمام مطالبش را ذکر کرده؛ مثلاً از بحار، لهوف، مناقب ابن شهرآشوب، مقتل محمد بن ابی‌طالب، کامل الزیارات و کتاب‌های مشهور نقل کرده است.
متن کتاب در نسخۀ مرکز احیاء در صفحۀ ۲۴۳ تمام می‌شود، اما کاتب نسخه مطالب مقتل نابی را که در کتب دیگری نیامده نقل می‌کند. به این نکته در شناسنامۀ نسخه اشاره شده: «در هشت برگ پایانی برخی از مصائب به خط کاتب با قصیده‌ای از خودش و پدرش و اشعاری از شیخ علی بن جعفر کاشف الغطاء افزوده شده است». ان‌شاءالله این مطالب را در سایت نقل می‌کنیم (برای دیدن کلیک کنید).
در کتاب فنخا، ج ۷، ص ۷۷۴ کتاب را این‌گونه معرفی کرده است: «در مناقب و فضایل و شرح شهادت امام حسین علیه السلام تا بازگشت اهل‌بیت علیهم‌السلام به مدینه منوره که برای اهل منبر ساخته. در یک «مقدمه» و هفده «باب» و یک «خاتمه»:
المقدمة: في ولادة الحسين و كنيته و ألقابه؛
باب ۱ . مولده و ذكر بعض الملائكة الذين سعدوا به؛
۲ . بعض النصوص عليه بالإمامة؛
۳ . الآيات المشعرة بواقعته؛
۴ .إخبار النبي و الوصي و المجتبی بقتله؛
۵. ثواب البكاء و التباكي عليه؛
۶ . في بكاء كل شيء عليه؛
۷ . سبب خروجه من المدينة؛
۸ . إرسال مسلم بن عقيل؛
۹ . خروجه من مكة متوجهاً إلی العراق؛
۱۰ .نزوله بكربلاء؛
۱۱ .مقاتلة أصحاب الحسين؛
۱۲ .مقاتلة أهل بيته؛
۱۳ .مقاتلة الحسين و شهادته؛
۱۴. فيما جری بعد قتله؛
۱۵ .مسير أهل البيت إلی الكوفة؛
۱۶ .مسيرهم من الكوفة إلی الشام؛
۱۷ .مسيرهم إلی المدينة؛
الخاتمة: فيما وقع علی قبره الشريف.»
نسخ خطی
آغاز نسخه: «الحمد الله الذي جعل الدنيا سجناً و محنة لأوليائه، و جنّة و مسرّة لشرار خلقه و أعدائه».
انجام نسخه: «و قد و الله خشيت علی نفسي. ثم أذن المؤذن فقاما يصليان و غابا عني، الحمد الله رب العالمين».
در کتاب فنخا، ج ۷، ص ۷۷۴ سه نسخه خطی برای کتاب معرفی شده است:
۱- قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه:۷۱۵۵. آغاز و انجام: برابر. خط: نستعلیق. کا: حسن تبریزی. تا: ۵ جمادی الثانی ۱۲۴۸ق. جلد: تیماج مشکی. ۱۶۵گ. مختلف السطر. اندازه: ۱۴*۵/۲۰سم.
۲- قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه:۸۷۸. آغاز و انجام: برابر. خط: نسخ. کا: ابراهیم بن حسن قفطان نجفی. تا: پنجشنبه ۲۹ ربیع الثانی ۱۲۶۶ق. جلد: تیماج قرمز عطف تیماج مشکی. سطر ۲۱. ۱۵*۲۱سم.
۳- تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه:۱۴۵۱۱. خط: نسخ. کا: عبدالمهدی بن ابراهیم مشهدی. تا: دوشنبه ۳ محرم ۱۲۶۶ق. مهر: «سلطان الواعظین» ( بیضوی)، «احمد بن ابوالفتح الحسنی» (مربع). جلد: تیماج زرشکی. ۲۰۹گ. ۲۱ سطر. اندازه: ۲۱/۳*۱۵/۵ سم.
البته طبق نقل معجم المخطوطات العربیة، ج۴، ص۱۷۲ نسخۀ چهارمی هم برای این مقتل وجود دارد:
۴- النجف الأشرف؛ مكتبة الإمام أمير المؤمنين العامة؛ رقم المخطوط: ۸۰۱. كا: محمّد أمين بن حسن. تا: ۱۷ جمادى الاخرى ۱۲۹۷ ه. ۱۸۴ ق. ۱۵/۷*۲۲ سم.
۵- همچنین ذکر شده که در مکتبة السید جعفر بن محمدباقر بحرالعلوم در نجف هم نسخۀ دیگری از این کتاب وجود دارد: معجم ما کتب عن الرسول و اهل البیت صلوات الله علیهم، ج۷، ص۱۴۴، شماره ۱۷۶۱۰
مطالعۀ بیشتر
مرحوم آقابزرگ در الذریعة، ج۴، ص۱۹ و ج۲۶ ص ۱۷۷ کتاب تذکار الحزین را معرفی نموده است.
مرحوم آقابزرگ در طبقات أعلام الشیعة (دار إحیا بیروت)، ج۱۲، ص۲۱۵ معرفی اجمالی و کلی از مؤلف و باقی کتاب‌هایش کرده است.
در اعیان الشیعة (دارالتعارف بیروت)، ج۸، ص۳۸۲ مصنف و این کتاب را معرفی مختصری نموده است.
در کتاب الدمعة الساکبة، ج۴، ص۶۹ مطلبی از کتاب تذکار الحزین نقل کرده است.
تک‌نسخۀ کتاب «دیوان ابن کبه» در فنخا، ج۱۴، ص۹۳۱ از کتابخانه مجلس به شمارۀ ۱۴۵۱۱/۳ معرفی شده است.
تک‌نسخۀ کتاب «روضة المحبین فی احوال امیرالمؤمنین» در فنخا، ج۱۷، ص۲۳۳ در کتابخانۀ خوانسار و به خط مؤلف به شمارۀ ۲۳۰/۳ معرفی شده است. عکس این نسخه در کتابخانه مرکز احیاء به شمارۀ ۴۲/۳ موجود است. این کتاب توسط انتشارات زائر حضرت معصومه علیها السلام چاپ شده که در نورلایب می‌توانید مطالعه کنید: کلیک کنید.
توضیحات
برای دانلود نسخۀ کتابخانه مجلس و مرکز احیاء به کانال‌های فضای مجازی مراجعه کنید و درصورتی‌که در کانال نیافتید، به ادمین پیام دهید.
مطالب منتخب کتاب را با کلیک اینجا پیدا کنید ان‌شاءالله.
نظرات