معرفی کتاب اکلیل المصائب
فهرست
معرفی نویسنده
محمد بن سلیمان تُنِکابُنی (۱۲۳۴ یا ۱۲۳۵- ۱۳۰۲ق)، از عالمان شیعه و مهم‌ترین اثر او قصص العلماء است که شرح حال ۱۵۳ تن از عالمان شیعه را در بردارد. (برای مطالعۀ بیشتر در ویکی‌شیعه کلیک کنید)
معرفی کتاب
«در فضایل و مناقب حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام و وقایع کربلا و شهادت آن حضرت و یاران و اصحاب و اهل‌بیت وی، و بنا به گفتۀ مؤلف دارای خُطَب جلیله و مطالب علمیه و قواعد کلیه در مصائب به روش فقها می‌باشد. دارای فهرست نسبتاً مفصلی است که مؤلف آن را در همان سال برای کتاب تنظیم کرده است. این کتاب دارای سیزده «اکلیل» است (به عدد لفظ «أحد» که از اسماء پروردگار متعال باشد و عدد اصحاب بدر و اصحاب حضرت قائم از نقباست). مشتمل بر فصول و هر اکلیل دارای دیباچه‌ای به عربی. عناوین اکالیل چنین است: ۱.غرائب حوادث روز عاشورا؛ ۲.ذکر مصائب سیدالشهدا در کتب سماویه؛ ۳.کرامت و فضایل امام حسن علیه‌السلام؛ ۴.فواید و اسرار شهادت امام حسین علیه‌السلام؛ ۵.فضایل امام حسین و فضل عزاداری؛ ۶.اختلافات وقایع کربلا؛ ۷.خواب‌های امام حسین قبل از ورود به کربلا؛ ۸.تعداد کسانی که بعد از مردن زنده شده‌اند؛ ۹.شهادت زنان و کودکان و غلامان در کربلا؛ ۱۰.شهادت جمعی از صحابه و دیگران در کربلا؛ ۱۱.زخم‌های بدن امام حسین علیه‌السلام؛ ۱۲.مراثی امام حسین علیه‌السلام؛ ۱۳.وقایع شهیدان کربلا». (فنخا، ج۴، ص۶۷۴)
چند نکته نسبت به کتاب:
- همان‌طور که در توضیحات بالا آمد، کتاب این‌گونه نیست که سیر تاریخی کربلا را بگوید، بلکه در هر اکلیلی موضوع خاصی را بیان می‌کند و اگر مرتبط بود، در آن اکلیل بخشی از تاریخ و مقتل را نقل می‌کند.
- از ص ۲ تا ۲۵ به‌صورت کامل و مفصل فهرست تمام مطالبش را می‌نویسد. در ص ۲۵ اشاره می‌کند که فهرست را در سال ۱۲۸۸ قمری نوشته و همان‌جا اشاره می‌کند که کاتبش خودش است: «تمام شد بر دست مؤلّفش». در ص ۳۹ به اینکه سال نوشتن کتاب ۱۲۸۸ قمری است و به داستانی هم از شفاگرفتن صاحب ریاض توسط تربت کربلا اشاره می‌کند. ص۱۵۳ مجدّداً اشاره می‌کند که سال ۱۲۸۸ قمری است.
- در ص۲۵ می‌گوید ۱۳ اکلیل گذاشتم به‌خاطر ابجد کلمۀ «أحد»، تعداد یاران امام‌زمان علیه‌السلام و اصحاب جنگ بدر که ۳۱۳ نفر بودند.
- ص ۲۸ و ۲۹ می‌گوید که در علم نحو، صرف، بدیع، کلام، رمل، جفر، تفسیر، فقه، اصول و… حدود ۲۰۰ کتاب و تعلیقه نوشته است و الان در عشرۀ میشومه (سن ۶۰ تا ۷۰ سالگی) است و قصد کرده که در مصیبت امام حسین علیه‌السلام کتابی بنویسد. ص ۳۰ می‌گوید که این کتاب را با ضعف جسمی نوشته است.
- در ص۲۹ می‌گوید: «باشتمال بر اسرار و آثار معتبره» که نشان می‌دهد مطالب کتاب حداقل از نظر خود مؤلّف معتبر است.
- در ص۲۹ می‌گوید برای نوشتن کتاب استخاره زدم و این آیه آمد: «إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَ لُؤْلُؤًا وَ لِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ * وَ هُدُوا إِلَى الطَّيِّبِ مِنَ الْقَوْلِ وَ هُدُوا إِلَىٰ صِرَاطِ الْحَمِيدِ*». (الحج: ۲۳ و ۲۴)
- در ص۳۰ اسم کامل و صحیح کتاب را «اکلیل المصائب فی مصایب الاطایب» می‌نویسد و به امام‌زمان علیه‌السلام هدیه می‌کند.
- در ص۷۶ اشاره کرده این کتاب را بعد از اسرار المصائب نوشته است.
- در حاشیۀ ص۱۴۹ نوۀ مصنف انتقادی به مطلب کتاب کرده است.
- در ص۲۹۷ می‌گوید خیلی از مطالب این کتاب از خودم است و روح‌القدس به من افاضه کرده است.
- در ص۲۹۷ می‌گوید زمانی‌که هنوز به بلوغ نرسیده بودم، عده‌ای پیش من می‌آمدند و برایشان مقتل می‌خواندم.
- در ص۲۸۲ که می‌خواهد فصل شجاعت امام حسین علیه‌السلام را بگوید، مباحث مقدماتیِ فلسفی و… در مورد شجاعت می‌گوید، و همچنین در ص۲۳۲ در فصل صدقه و کمک‌کردن امام علیه‌السلام هم همین‌گونه عمل می‌کند، و در ص۳۴۴ چون در مورد خواب‌های امام حسین علیه‌السلام می‌خواهد صحبت کند، مقدمۀ مفصلی در مورد مسئلۀ خواب نقل می‌کند.
- در ص۵۱۵ از استاد خودش سید ابراهیم موسوی حایری نام می‌برد.
- در ص۵۹۶ می‌گوید این کتاب را در هفت ماه نوشته و اتمامش را ۳ شعبان ۱۲۸۸ قمری ذکر می‌کند.
- در انتهای کتاب چند برگ مطلب است که خود نویسنده نوشته است؛ همان‌طور که در ص۶۰۰ اشاره کرده.
فهرست مطالب
موضوع هر اکلیل در بالا ذکر شد، اما صفحۀ هر اکلیل براساس نسخۀ خطی به شرح زیر است:
- اکلیل اول ص ۳۲
- اکلیل دوم ص ۵۷
- اکلیل سوم ص ۷۷
- اکلیل چهارم ص ۱۱۲
- اکلیل ششم ص ۳۰۶
- اکلیل هفت ص ۳۴۲
- اکلیل هشتم ص ۳۸۵
- اکلیل نهم ص ۴۴۲
- اکلیل دهم ص ۴۵۷
- اکلیل یازدهم ۵۶۲
- اکلیل دوازدهم ۵۷۵
- اکلیل سیزدهم ص ۵۸۳
نظرات
- ص ۵۰ تا ۵۵ جریان عزای آتش در هند را که مرحوم دربندی نقل می‌کند، می‌نویسد و شرح می‌دهد و این نشان می‌دهد تنکابنی این عزا را اعتقاد داشته است.
- ص۷۸ در فصلی می‌گوید امام حسن علیه‌السلام از امام حسین علیه‌السلام برتر است و دلایل مختلفی می‌آورد.
- ص۹۳ در فصلی می‌گوید که مصیبت امام حسن علیه‌السلام بالاتر از مصیبت امام حسین علیه‌السلام است.
- از ص۱۵۳ می‌گوید که انجام تعزیه حرام است و دلایل خودش را ذکر می‌کند و دلایلی را که مرحوم دربندی بر جواز نوشته رد می‌کند. ص ۱۵۷ می‌گوید که رساله‌ای در رد تشبیه نوشته است. این رساله به اسم «الدرة الثمینة فی حرمة التعبیة» در فنخا، ج۱۴، ص۳۴۶ این‌گونه معرفی شده: «رسالۀ کوتاهی است در اثبات حرمت تعبیه و تشبیه (تعزیه‌گردانی و شبیه‌گردانی)، مؤلّف در مقدمه می‌گوید که بعضی معتقدند که شبیه اختراع یزید است و برخی گویند اختراع شیخ بهایی است، بعد از آن دوازده دلیل از مجوزین تشبیه ذکر و همه را رد می‌کند». در فنخا دو نسخه برای کتاب معرفی شده.
- در ص۱۷۰ علی‌اکبر را امام سجاد علیه‌السلام ذکر می‌کند.
- در ص ۲۹۴ و ۲۹۵ شبهه‌ای در مورد تعداد کشته‌های امام حسین علیه‌السلام نقل می‌کند که چگونه چند ده هزار نفر بودند و پاسخ می‌دهد؛ یعنی تعداد کشته‌ها را به‌صورت ضمنی می‌پذیرد.
- در ص۳۱۸ حضور اسرا در اربعین در کربلا را به‌خاطر طولانی‌بودن زمان اسارت بعید می‌شمارد.
- در ص۳۳۱ ورود امام حسین علیه‌السلام به کربلا را هشت محرم می‌داند.
- در ص۵۲۷ عروسی حضرت قاسم علیه‌السلام را از منتخب طریحی نقل می‌کند.
نسخۀ خطی و چاپ کتاب
در فنخا، ج،۳۵ ص۴۷۷ تعداد ۱۲۸ کتاب خطی از مصنف را آورده و در ج۴، ص۶۷۴ تک‌نسخۀ کتاب به خط مؤلّف معرفی شده است.
این کتاب توسط انتشارات شمس الضحی چاپ شده و چاپ‌سنگی آن در کتابخانۀ ملی ایران به شمارۀ ۱۸۲۷۷۹۶ نگهداری می‌شود. برای دیدن چاپ شمس الضحی در نورلایب کلیک کنید.
توضیحات
ان‌شاءالله مطالبی که از کتاب نقل می‌شود، براساس نسخۀ خطی کتاب است.
برای دانلود نسخۀ خطی به کانال‌های فضای مجازی مراجعه کنید و درصورتی‌که در کانال نیافتید، به ادمین پیام دهید.
مطالب منتخب کتاب را با کلیک اینجا پیدا کنید ان‌شاءالله.
نظرات