معرفی کتاب حزن المؤمنین نجفی کاظمی
فهرست
معرفی نویسنده
در مورد نویسنده مطلب خاصی در دسترس نیست، جز اینکه در مقدمۀ این کتاب نامش را محمدعلی بن موسی معرفی کرده و ذکر نموده اصلش (محل ولادت) در نجف و محل زندگی‌اش کاظمین بوده و به همین دلیل به نجفی و کاظمی معروف گشته است. «محمدعلی بن موسی بن جعفر بن محمود بن غلامعلی نجفی اسدی کاظمی. به سال ۱۲۵۲ قمری پس از زیارت مکه و آرامگاه ائمه، به بمبئی رفت. بعدها نیز مسافرت‌ها بسیار کرد. از آن میان رهسپار لکهنو و لندن شد».1
معرفی کتاب
کتاب به زبان فارسی و نام کامل آن «حزن المؤمنین فی مصائب آل طه و یاسین» است. «مشتمل بر هشت «فصل» و یک «خاتمه» و هر کدام دارای مجالسی است و برای هر مجلس خطبه و قصیده‌ای به فارسی و عربی قرار داده و مجموع مجالس ۸۶ مجلس است».2
نویسنده در مقدمه، علت تصنیف کتاب را این‌گونه ذکر می‌کند: «… چون وسیلۀ نجاتی جهت دارَین بِهْ از ذکر مصیبت جناب امام حسین علیه‌السلام نیست… به خاطر رسید که کتابی تألیف نموده به عونِ علّام الغیوب، عاری از عیوب و مبرّا از زیاد و نقصان و معرّا از سهو و نسیان به‌قدر قوه و امکان، در مصیبت فرزند پیغمبر آخرالزمان علیه صلوات الملک المنّان».
سپس شیوۀ جمع‌آوری مطالب را این‌گونه می‌گوید: «هر چند که در میان علمای امامیه و فقهای اثنی عشریه – کثّر الله أمثالهم و بلغهم منتهی آمالهم – مشهور چنین است که در احکام مستحبه و مکروهه و مواعظ و قصص به اخبار ضعیفه می‌توان عمل کرد و کذلک هرگاه خبر ضعیفی در احوال و قصص امم ماضیه رسیده باشد، جایز است که خطبا، بلغا و ناقلین و ذاکرین بیان نمایند و در این باب اخبار صحیحه از ائمه راشدین صلوات علیهم اجمعین رسیده است و لهذا جایز است ذکر اخبار ضعیفه و غیر معتبره که در سوانح حضرت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و اهل‌بیت آن سرور رسیده باشد ذکر نمایند و هر گاه کسی از این اخبار ضعیفه بگرید همان ثواب را دارد؛ لِأنّ الأعمال بالنیّات. … با وصف از این، داعیِ بی‌بضاعت، به‌قدر قوه و استطاعت سعی در صحت حدیث نموده، آنچه را دیده نوشته و آنچه را نوشته، فهمیده و سنجیده و چون ارباب کمال در آن نگرند خواهند فهمید…». طبق این توضیح، هرچند مصنّف عقیده داشته که نقل مطالب ضعیفه عیبی ندارد، اما سعی کرده مطالب صحیح را بنویسند یا مطالب را جوری بیان کند که به صحّت نزدیک باشد.
مصنّف کتاب را به امجدعلی‌شاه (حکومت: ربیع‌الاول ۱۲۵۸ تا صفر ۱۲۶۳ قمری) یکی از پادشاهان شیعهٔ دولت اَوَدْه در شمال هند تقدیم کرده است.
در مورد تاریخ تألیف این کتاب نظرهای مختلفی ذکر شده است:
- مصنّف در انتهای کتاب شعری نقل می‌کند و در بیت آخر آن می‌گوید: «شیخ از این مصرع بجو تاریخ تألیف کتاب: / مؤمنین را علت اندوه حزن المؤمنین». آقابزرگ براساس حروف ابجدِ مصرع آخر این شعر، سال تألیف را ۱۲۵۵ قمری ذکر کرده است.3
- ۱۲۵۶ قمری.4
- ۱۲۵۷ قمری.5
- نویسنده در صفحۀ ۲۴۰ کتاب، زمان خود را ۱۱۹۷ سال بعد از عاشورا ذکر می‌کند که اگر با سال واقعۀ عاشورا: ۶۱ جمع شود، برابر سال ۱۲۵۸ قمری است. همچنین در صفحۀ ۷۱۸ می‌گوید هشتم ماه شوال سال ۱۲۵۸ بعد از نوشتن این کتاب در بندر بمبئی در عالم رؤیا به محضر امام رضا علیه‌السلام مشرّف شده است.6
- در انتهای کتاب ذکر شده که کتاب به دست خود مؤلّف در بندر بمبئی در چاپخانۀ جناب منشی در تاریخ ۱۵ جمادی‌الثانی ۱۲۶۶ تمام شده است.
نسخ خطی و چاپ کتاب
فنخا، ج۳۶، ص۸۸۰، سه کتاب خطی مؤلّف و ج۱۲، ص۹۵۷، سه نسخۀ خطی این کتاب را معرفی کرده است.
این کتاب به تصحیح مسعود سعادتی در سال ۱۳۹۳ شمسی توسط نشر آثل چاپ شده است. تصحیح براساس چاپ‌سنگی دارالطباعه مشهدی تقی تهران به سال ۱۲۸۷ قمری / ۱۲۴۹ شمسی به کتابت محمد بن ملاعلی خوانساری انجام شده است. این تصحیح هیچ‌گونه منبع‌یابی، فهرست منابع و… ندارد و فقط در چند صفحه معنی بعضی از کلمات را در پاورقی ذکر کرده است. ان‌شاءالله آنچه در سایت ذکر می‌شود، براساس این چاپ است.7
توضیحات
مطالب منتخب کتاب را با کلیک اینجا پیدا کنید ان‌شاءالله.
برای دانلود فهرست و چند صفحه از کتاب به کانال‌های فضای مجازی ما رجوع کنید و درصورتی‌که در آنجا پیدا نکردید، به ادمین پیام دهید.
- کتاب ادبیات فارسی بر مبنای تألیف استوری، ج۲، ص۹۸۵. ↩︎
- فنخا، ج۱۲، ص۹۵۷. ↩︎
- الذریعة (دارالاضواء)، ج۶، ص۳۹۸، شماره۲۴۷۳. ↩︎
- مقدمۀ مصحّح. البته ایشان در محاسبۀ ابجد شعر اشتباه کرده است. ↩︎
- طبقات اعلام الشیعة آقابزرگ (دار احیاء التراث العربی)، ج۱۲، ص۱۴۶، شماره ۱۸۹؛ المفصل فی تاریخ النجف الاشرف حکیم (المکتبة الحیدریة)، ج۵، ص۳۹۶. ↩︎
- مصحّح کتاب در مقدمه متذکّر شده احتمالاً مؤلّف بعد از تألیف کتاب، تغییراتی در کتاب داده و به همین تاریخ‌ها متفاوت است. ↩︎
- از ناشر محترم تشکر ویژه می‌کنم که این کتاب را با لطف و کرامت بسیار به دست حقیر رساندند. ↩︎
نظرات