معرفی مقتل ریاض الاحزان کاشانی
فهرست
معرفی نویسنده
از نویسندۀ کتاب اطلاع خاصی در دست نداریم، به‌جز اینکه نام او محمدهاشم بن محمدحسین کاشانی، و حداقل تا حدود ۱۲۴۰ قمری زنده بوده است.
معرفی کتاب
طبق گفتۀ خود مؤلّف نام کامل کتاب «ریاض الاحزان فی شرح رزایای امناء الدین و خلفاء الرحمن علیهم صلوات الله الملک المستعان» است. این کتاب در دو جلد و به زبان فارسی نوشته شده و جلد اول از پیامبر صلی الله علیه و آله تا امام حسین علیه‌السلام، و جلد دوم ائمۀ بعد از امام حسین علیهم‌السلام است.
توضیح جلد اول:
«کتابی مفصل … برای صدراعظم حاج محمدحسین‌خان نگاشته و در یک «مقدمه» و ده «مجلس» و یک «خاتمه» تنظیم شده است: مجلس ۱.بیان مختصری از احوال خاتم‌النبیین صلی الله علیه و آله؛ ۲.بیان احوال و مصائب حضرت فاطمه علیهاالسلام؛ ۳.شهادت علی بن ابی‌طالب؛ ۴.بیان ولادت و شهادت امام حسن مجتبی؛ ۵.بیان حرکت سیدالشهداء از مدینه به مکه و از مکه به کربلاء؛ ۶.بیان شهادت برخی اقوام و اصحاب حضرت؛ ۷.شهادت قاسم بن حسن علیهماالسلام؛ ۸.شهادت علم‌دار کربلا عباس بن علی علیهماالسلام؛ ۹.شهادت حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام؛ ۱۰.شهادت امام حسین علیه‌السلام در ده «مجمع»؛ خاتمه در بیان بعضی از احادیث و اخبار متفرقه». (فنخا، ج ۱۷، ص۲۸۲)
توضیح جلد دوم:
«رياض الأحزان للمولى محمد هاشم بن محمد حسين. فارسي كبير في مجلدين الأول منهما في مصائب الحسين عليه السلام، و الثاني الذي كتبه بأمر السيد محمد باقر حجة الإسلام الشفتي الأصفهاني في مصائب سائر الأئمة و أحوالهم، مرتباً على تسعة مجالس بترتيب الأئمة التسعة بعد الحسين عليهم السلام و في كل مجلس ثلاث مجامع و لكل مجلس ديباجة عربية و فارسية…؛ کتاب ریاض الاحزان نوشتۀ محمدهاشم بن محمدحسین، به زبان فارسی و در دو جلد بزرگ است. جلد اول در مورد مصیبت‌های امام حسین علیه‌السلام است. جلد دوم را به دستور سید محمدباقر حجت‌الاسلام شفتی اصفهانی در مورد مصیبت‌های باقی ائمه علیهم‌السلام به ترتیب هر نُه امام علیهم‌السلام نوشته است. در هر مجلس سه مَجمع وجود دارد و هر مجلسی با مقدمۀ عربی و فارسی آغاز می‌شود…».
چند نکته در مورد جلد اول کتاب:
- در سمت چپ برگ ۹ نسخۀ آستان به فتحعلی‌شاه و سمت راست برگ ۱۲ به صدراعظم محمدحسین خان هدیه کرده است.
- انتهای برگ ۱۹ نسخۀ آستان و سمت چپ برگ ۱۲ نسخۀ مسجد اعظم اشاره می‌کند با اینکه مقاتل بسیار خوبی وجود دارد (و نام می‌برد)، چرا اقدام به نوشتن این کتاب کرده است.
- در سمت راست برگ ۲۱ نسخۀ آستان و سمت راست برگ ۱۳ نسخۀ مسجد اعظم فهرست کتاب، و نام کامل و صحیح کتاب را می‌نویسد.
- سمت راست برگ ۲۳ نسخۀ آستان منبع مطالبش را ذکر می‌کند.
- مقدمۀ کتاب تقریباً طولانی و نوع نوشتارش بسیار ثقیل است، هرچند نوشتار متن اصلی کتاب خوب است. نوشتار مقدمه به‌این‌علت ثقیل است که با زبان شعر نوشته است (توضیح در نکتۀ بعدی ان‌شاءالله).
- در همه‌جای کتاب، داستان و روایات را به زبان شعر و با قید «لمؤلّفه» آورده که ظاهراً نشان می‌دهد شعر خودش است. البته ظاهراً این موارد شعر نیستند، بلکه خواندن آن شبیه خواندن تعزیه و قهوه‌خانه‌های قدیمی است که در آن مقتل می‌خوانند، و باید با یک حماسه و شور خوانده شود.
- در سمت راست برگ ۱۴۸ نسخۀ مسجد اعظم می‌گوید: «چون قرار مؤلّف حقیر چنان است که اخبار و احادیث مصائبی که علامۀ مجلسی اعلی الله مقامه در کتاب جلاء العیون و بحار ضبط فرموده‌اند، خلاصه نموده بیان نماید و شهادت اطفال مسلم را به این روش ذکر نفرموده‌اند، بنا بر اصرار و ابرام بعضی از اخلّاء این واقعه را از کتاب مستطاب محرق القوب فاضل نراقی رفع الله درجاته بیرون نوشت [مرحوم نراقی سال ۱۲۰۹ قمری رحلت نمودند]. العهدة علی المؤلّف و الروات». (فنخا، ج ۱۷، ص۲۸۲)
نسخ خطی
این کتاب چاپ نشده است. در فنخا، ج۱۷، ص۲۸۲ سه نسخۀ خطی اولی را برای این کتاب معرفی کرده:
- کتابخانۀ مسجد اعظم (آیت‌الله بروجردی) به شمارۀ ۲۱۹۰. این نسخه به خط مؤلّف، تاریخ کتابت آن ۲۰ ذی‌قعده ۱۲۳۹ قمری، و ۲۶۲ برگ است. این نسخه جلد اول است.
- کتابخانۀ مسجد گوهرشاد به شمارۀ ۳۳. کاتب نامعلوم، تاریخ کتابت یکشنبه ۱۰ محرم ۱۲۵۰ قمری، و ۱۴۱ برگ است. این نسخه جلد اول است.
- کتابخانۀ آستان قدس رضوی به شمارۀ ۱۶۴۱۸. کاتب نامعلوم، تاریخ کتابت ۱۲۶۰ قمری، و ۱۵۲ برگ است. این نسخه جلد اول است و ناقصی زیاد دارد.
- در نشریه میراث شهاب، شمارۀ ۷۴، زمستان ۱۳۹۲، ص۴۹، شماره ۳۷ جلد دوم این کتاب را در کتابخانۀ عبدالحسین طیّب اصفهان این‌گونه معرفی می‌کند: «جلد دوم کتاب است، شامل نه مجلس، در احوال حضرت زین‌العابدین علیه‌السلام و سایر ائمه علیهم‌السلام که به امر سید حجت‌الاسلام سید محمدباقر شفتی نوشته شده است. نسخ زیبا، قرن ١٣ق، قطع نیمه‌رحلی».
- به نقل از آقابزرگ: نسخه‌ای در کتابخانۀ سید محمدمهدی صدر در کاظمین موجود بوده است. تاریخ کتابت ۲۰ شوال ۱۲۶۰ قمری و جلد دوم کتاب است. (الذریعه (نشر دارالاضواء)، ج۱۱، ص۳۱۷، شماره۱۹۱۷)
توضیحات
هرچند در عنوان قبلی ذکر کردیم که دو نسخه از جلد دوم کتاب وجود دارد، اما متأسفانه به آن دسترسی نداشتیم و مطالب منتخب را فقط از جلد اول کتاب نقل می‌کنیم ان‌شاءالله.
برای دانلود چند صفحه از نسخه‌های خطی به کانال‌های فضای مجازی ما رجوع کنید و درصورتی‌که در آنجا پیدا نکردید، به ادمین پیام دهید.
مطالب منتخب کتاب را با کلیک اینجا پیدا کنید ان‌شاءالله.
نظرات