معرفی کتاب تذکرة الشهداء
فهرست
معرفی نویسنده
ملا حبیب‌الله کاشانی (۱۲۶۲-۱۳۴۰ق) فقیه، مفسر، عارف، شاعر و از عالمان شیعه اهل کاشان، دارای تألیفات متعدد در علوم مختلف است و تا ۲۰۰ اثر را برای او شمرده‌اند. مقبرۀ او در کاشان قرار دارد. (برای مطالعۀ بیشتر در ویکی‌شیعه کلیک کنید)
معرفی کتاب
تَذْکِرَةُ الشُّهَداء کتابی به زبان فارسی است که موضوع و محتوای آن شرحی بر واقعۀ کربلا، شهادت امام حسین و یاران آن حضرت علیهم‌السلام است. (برای مطالعۀ بیشتر در ویکی‌شیعه کلیک کنید)
«کتاب حاضر مشتمل است بر دوازده مجلس و یک خاتمه. مجلس اوّل تا سوم در کیفیت قبول شهادت امام حسین علیه‌السلام و برخی ویژگی‌های آن حضرت و ترغیب به عزاداری است. مجلس چهارم به بعد در خروج امام از مدینه به مکّه و از آنجا به‌سوی کوفه و ورودش به کربلا و شهادت آن حضرت و اصحابش و اسارت خانواده‌اش است». (کتابشناسی تاریخی امام حسین علیه‌السلام، نوشتۀ محمد اسفندیاری، ویراست دوم، ص۹۷)
چند نکته نسبت به کتاب:
- شیوۀ نویسنده صرف نقل مطالب نیست، بلکه بحث و نقد هم می‌کند که مثلاً اسم فلان شهید چه بوده، یا تعداد فرزندان امام چه تعداد بوده و کدام نظر صحیح است، و… .
- در کتاب اشعار مختلف فارسی و عربی نقل شده، چه اشعار عربی از ذوات مقدسه و شهدا علیهم‌السلام باشد یا از دیگران. تقریباً بخش عمدۀ کتاب را این اشعار در بر می‌گیرد.
- در جاهای مختلف کتاب اشعاری از احمد احسایی که بنیان‌گذار شیخیه است، نقل کرده، مانند: ج۲، ص۹۳، ۱۲۲، ۱۲۳، ۱۷۲، ۱۷۷، ۲۳۳ و ۳۰۱. البته در جای‌جای کتاب مشرب و ذوق عرفانی مصنف کتاب مشهود و واضح است. تعجب‌آورتر این است که مصحح کتاب در ج۲، ص۹۳ بین دو کروشه [] جملۀ «رحمه الله» را برای احسایی نوشته است!
- بنای نویسنده بر نقل همه‌چیز نیست و همۀ مطالب را نمی‌گوید، و به همین دلیل خطبه‌هایی را که اسرا در کوفه و شام خواندند، نقل نمی‌کند و فقط اشاره کوتاهی می‌نماید، و در ج۲، ص۲۸۵ اشاره می‌کند که چون خطبه طولانی است و قصد ما بیان مختصر است، نقل نمی‌کنیم.
- ج۲، ص۴۵۹ اشاره کرده که کتاب در سال ۱۳۰۶ قمری تمام شده است.
نظرات
برای آشنایی با طرز تفکر نویسنده و محتوای کتاب، ان‌شاءالله بعضی از نظرات ایشان نقل می‌شود:
- یکی از اشکالاتی که به کتاب می‌گیرند این است که مطالب ضعیف و غلط را نقل کرده، اما از چندجای کتاب به دست می‌آید که مصنّف همه‌چیز را در کتاب نقل نکرده، بلکه آنچه را درست می‌دانسته یا حداقل دلیلی بر بطلانش نبوده، آورده است:
- ج۱، ص۵۲: «و اینکه بعضی از اهل‌سنّت نوشته است که آن حضرت به عمر سعد فرمود كه: «واگذارید که من به‌سوی مدینه یا به‌سوی یزید بن معاویه رَوم و دست خود را در دست او گذارم»؛ یعنی با او بیعت کنم، غلطی است واضح؛ چِه عُقْبة بن سِمْعان می‌گوید که: «من از مدینه تا کوفه در خدمتش بودم، تا آن زمان که شهید شد، و قسم به خدا که چنین سخنی از او نشنیدم»». در ج۲، ص۲۹ دوباره به‌اشتباه بودن همین مطلب اشاره می‌کند، و در ص۳۱ از کسی که چنین نظری داشت، تعجب و نقد می‌کند.
- ج۱، ص۳۷۸ به بعد بحث می‌کند که دو طفلان، فرزندان حضرت زینب علیهم‌السلام نبودند، البته قبلش از بعضی کتب جریان دو طفلان را نقل می‌کند: برای دیدن اینجا کلیک کنید.
- ج۱، ص۴۴۵ می‌گوید حضور حضرت شهربانو علیهاالسلام در کربلا سندیت ندارد.
- ج۱، ص۴۶۶ وداع حضرت علی‌اکبر با مادرشان علیهماالسلام را حدیث ضعیف معرفی می‌کند.
- ج۱، انتهای ص۴۹۷ حدیثی نقل می‌کند و در انتهایش می‌گوید که به منبع معتبر برای آن برنخوردم.
- ج۲، ص۷۴ جریان اعرابی که نامۀ حضرت فاطمۀ صغری علیهاالسلام را در روز عاشورا در هنگام جنگ برای امام حسین علیه‌السلام می‌آورد، ذکر می‌کند و می‌گوید به منبع صحیحی برنخوردم.
- ج۲، ص۱۸۱ حدیثی را با عنوان «ضعیف» نقل کرده.
- ج۲، ص۲۳۵ بعد از بیان مطلبی می‌گوید که منبع معتبر ندارد.
- ج۲، ص۲۶۸ اشاره می‌کند که این حرف که در دوران اسارت کسی به مخدرات نگاه کرده، قبول ندارد.
- ج۲، ص۴۰۷ حضور اسرا در روز اربعین را بعید می‌شمارد.
- ج۱، ص۵۷: «به روایت ابن‌عصفور آن بزرگوار در روز عاشورا سیصد و سی ھزار از آن لشکر را به جهنّم واصل کرد».
- ج۱، ص۶۶: نظرشان تقریباً بر وجوب زیارت امام حسین علیه‌السلام است.
- ج۱، ص۷۳: «می‌توان گفت که هول روز قیامت برای آن است که عزای آن مظلوم در آن روز بر پا می‌شود؛ به‌خصوص در آن حال که فاطمۀ زهرا [علیهاالسلام] به صحرای عرصات می‌آید و به ساق عرش می‌چسبد و دادخواھی می‌کند».
- ج۱، ص۲۲۵: «و چون به منزل زَباله یا سُوقه رسیدند، خبر قتل مسلم را به یاران خود فرمودند. پس فرمودند که: «هر کدام که خواهید برگردید و هرکه خواهد، با من بماند». فَتَفَرَّقَ النَّاسُ عَنْهُ وَ أَخَذُوا یمیناً وَ شِمالاً حَتّى بَقِیَ فِی أَصْحَابِهِ الَّذِینَ جاؤوا مَعَهُ مِنَ الْمَدِینَةِ وَ نَفَرٌ یسیرٌ مِمَّنِ انْضَمَّوا إِلَیهِ؛ پس همۀ مردم پراکندہ شدند و از راست و چپ برفتند و جز یکی از آن‌ها با آن مظلوم نماندند. … و اعتقاد مؤلف آن است که این اشخاص که دست از یاری‌اش برداشتند، با آنکه بیعت را از گردن آن‌ها برداشته بود، نجاتی برای آن‌ها نخواهد بود؛ چه سخن آن مظلوم در این باب، مِن‌بابِ امتحان بوده».
- ج۱، ص۴۱۳ عروسی حضرت قاسم علیه‌السلام را نقل می‌کند، و در ص۴۴۱ می‌گوید: «و امّا تزویج امام حسین دختر خود را به قاسم، پس محل اختلاف است و در اکثر کتب و روایات به‌هیچ‌وجه اشاره به آن نشده؛ ولکن طریحی و صاحب «روضة الشّھدا» و جمعی دیگر متعرّض شده‌اند. پس بعضی گفته‌اند که: آن دختر، فاطمه نام داشت، و بعضی گفته‌اند که: او زبیده بود، و بعضی هر دو را یکی دانسته‌اند، و بعضی گفته‌اند که: میان آن دو، عروسی اتفاق نیفتاد؛ بلکه همان عقد جاری شد، و بعضی را گمان آن است که عروسی و زفاف اتفاق افتاد».
- ج۱، ص۴۴۸ می‌گوید امام سجاد علیه‌السلام از حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام بزرگ‌تر است.
نسخ خطی و چاپ کتاب
در فنخا، ج۳۶، ص۳۹۸ دو کتاب خطی از مؤلّف، و در ج۷، ص۸۸۹ یک نسخۀ خطی برای کتاب معرفی می‌کند.
این کتاب توسط انتشارات شمس الضحی تصحیح و چاپ شده است. چند نکته نسبت به این چاپ:
- این چاپ در دو جلد و با طراحی و تصحیح خوب و مناسب صورت گرفته است.
- در مقدمۀ انتشارات ذکر شده مطالبی که مصنف از کتاب نورالعین اسفراینی نقل و جواب داده، حذف شده است.
- این کتاب دوبار ویرایش و چاپ شده است. تا جایی که بررسی شد، در ویرایش دوم بعضی پاورقی‌ها اضافه شده و به‌همین دلیل شمارۀ صفحه‌ها با ویرایش اول مقداری متفاوت است.
- اشعاری که عربی هستند و ترجمه نشدند، مصحح کتاب به خوبی ترجمه کرده است.
توضیحات
ان‌شاءالله آنچه در سایت نقل می‌شود، براساس ویرایش اول کتاب است.
ویرایش دوم کتاب را در نورلایب ببینید.
برای دانلود فهرست مطالب، مقدمۀ مصحّح، پیشگفتار مؤلّف و چند صفحه از کتاب به کانال‌های فضای مجازی مراجعه کنید و درصورتی‌که در کانال نیافتید، به ادمین پیام دهید.
نظرات